ფუტკრის დედოფლად ქცევას მხოლოდ სამეფო რძე არ განაპირობებს

ფუტკრის დედოფლის ჩამოყალიბებაში, შესაძლოა, მის ცნობილ განსაკუთრებულ საკვებზე მეტი რამ მონაწილეობდეს. იმ ცვილის ფიზიკურ და ქიმიურ თვისებებსაც, რომლითაც მიწისთხილის ფორმის უჯრედია აგებული და რომელშიც მომავალი დედოფალი ვითარდება, მნიშვნელოვანი გავლენა აქვს მის ჩამოყალიბებაზე, — იუწყებიან მკვლევრები ჟურნალ Nature-ში. უჯრედის შემადგენლობისა და მასში მოთავსებული მატლების შესწავლით მეცნიერები ეჭვქვეშ აყენებენ დიდი ხნის განმავლობაში დამკვიდრებულ მოსაზრებას, თითქოს დედოფლად ქცევისთვის საკმარისია მხოლოდ სამეფო რძე, რომელსაც მუშა ფუტკრები შერჩეულ მატლებს აძლევენ.

მუშა ფუტკრები მომავალი დედოფლის ცვილით დაფარულ უჯრედს ეჭიდებიან.

„ეს აღმოჩენა მართლაც ძალიან საინტერესოა და საფიქრალს გვიჩენს“, — ამბობს კორნელის უნივერსიტეტის ბიოლოგი თომას სილი. „ჩემთვის დედოფლის უჯრედები დიდი ხანია განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ატარებს. ვფიქრობდი, რომ განვითარებადი დედოფლის სუნი შესაძლოა ცვილის კედლებში აღწევდეს და ამ ადგილებს განსაკუთრებულ ნიშნებს აძლევდეს, რომელთა წყალობითაც მუშა ფუტკრები მათ ცნობენ და შემთხვევით არ აზიანებენ“.

თუმცა ენტომოლოგ ბორის ბეერს ამ უჯრედების დანიშნულების შესახებ სხვა კითხვა გაუჩნდა — კითხვა, რომელიც საკუთარ ფუტკრის ოჯახებზე წლების განმავლობაში დაკვირვების შედეგად ჩამოუყალიბდა.

„ფუტკრები ამ უჯრედების აგებას იმდენ დროსა და ენერგიას ახმარენ, რომ ევოლუციური თვალსაზრისით ნაკლებად დამაჯერებელი იქნებოდა, ისინი უბრალოდ საკვების უფრო დიდი სათავსები რომ ყოფილიყო“, — ამბობს კალიფორნიის უნივერსიტეტის რივერსაიდის კამპუსის მკვლევარი ბეერი. „ნუთუ თავად უჯრედსაც შეუძლია მონაწილეობა მიიღოს დედოფლის განვითარებაში?“

ბეერმა და მისმა კოლეგებმა დასავლური თაფლის ფუტკარი (Apis mellifera) და აღმოსავლური თაფლის ფუტკარი (Apis cerana) შეისწავლეს. მათ ერთმანეთს შეადარეს დედოფლისა და მუშა ფუტკრების უჯრედების ცვილი, ამ უჯრედების მშენებელი მუშა ფუტკრები და ისიც, თუ როგორ ვითარდებიან მატლები თითოეულ გარემოში.

დედოფლის უჯრედების ცვილი უფრო რბილი და ნაკლებად მკვრივია, თანაც ქიმიური შემადგენლობით განსხვავდება მუშა ფუტკრების უჯრედების ცვილისგან. მუშა უჯრედების მშენებლებთან შედარებით, დედოფლის უჯრედების მშენებელი ფუტკრები „მათ აგებას მეტ დროს ანდომებენ, სხვა ფუტკრებზე უფრო მაღალ ტემპერატურას ავითარებენ და გენების აქტივობის განსხვავებული სურათით გამოირჩევიან“, — ამბობს ბეერი. ეს მიანიშნებს, რომ დედოფლის უჯრედების მშენებელი ფუტკრები სპეციალურად არიან შეგუებული იმ ცვილის გარდასაქმნელად, რომელზეც მუშაობენ.

მკვლევრებმა მომავალ დედოფლებს ოთხი დღის განმავლობაში ხელოვნურ უჯრედებში სამეფო რძით განვითარების საშუალება მისცეს. შემდეგ ამ უჯრედების ცვილის სახურავები ბუნებრივი დედოფლის ან მუშა ფუტკრის უჯრედებიდან აღებული ცვილით შეცვალეს.

მუშა ფუტკრის უჯრედების ცვილის ქვეშ მოთავსებული მატლების დაახლოებით ორ მესამედამდე დაიღუპა, მაშინ როცა დედოფლის უჯრედების ცვილის ქვეშ სიკვდილიანობა დაახლოებით ერთ მესამედს შეადგენდა. გარდა ამისა, მუშა ფუტკრის უჯრედების ცვილის ქვეშ გაზრდილი მატლებისგან უფრო პატარა ჭუპრები განვითარდა. დედოფლის უჯრედების ცვილის ქვეშ გაზრდილი ჭუპრები კი უფრო მეტად ჰგავდნენ იმ ფუტკრებს, რომლებიც ბუნებრივ უჯრედებში, ყოველგვარი ჩარევის გარეშე ვითარდებოდნენ.

ბეერის თქმით, მუშა ფუტკრები დედოფლებს მხოლოდ საკვებით არ ამარაგებენ — ისინი აქტიურად მონაწილეობენ მათ ჩამოყალიბებაშიც.

„ეს სუპერორგანიზმები სპეციალიზებულ მუშა ფუტკრებს რთავენ საქმეში, რომლებიც ერთობლივად აყალიბებენ მომავალ თაობას“, — ამბობს ის. „შესაძლოა, შრომის დანაწილება ფუტკრებში გაცილებით უფრო რთული იყოს, ვიდრე აქამდე გვეგონა“.

ჯერჯერობით ზუსტად უცნობია, როგორ მოქმედებს ეს მექანიზმი. ფუტკრების ბიოლოგ კაი ვანგს განსაკუთრებით საინტერესოდ მიაჩნია უჯრედებში აღმოჩენილი განსხვავებული ქიმიური სუნები, რომლებიც მან, ბეერმა და მათმა კოლეგებმა გამოავლინეს.

„გავლენას ახდენს ეს სუნები განვითარებადი დედოფლის შეგრძნებებზე და ამზადებს მას შეჯვარებისა და უჯრედიდან გამოსვლის შემდეგი ცხოვრებისთვის?“ — კითხულობს ვანგი, რომელიც პეკინში, ჩინეთის სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიაში მუშაობს. „ზოგიერთ ამ ნივთიერებას თავად მატლი ხომ არ წარმოქმნის? და იქნებ მომავალი დედოფალი აქტიურადაც კი ურთიერთობს იმ მუშა ფუტკრებთან, რომლებიც მისთვის უჯრედს აშენებენ?“

მკვლევრები გეგმავენ დაადგინონ, განვითარების რომელ ეტაპზე იწყებს ცვილის გარემო გავლენის მოხდენას მომავალ დედოფალზე.

წყარო: ანირბან მუხოპადჰიაი, Science News, 2026, ტომი 208, № 7.

ეს ყვავილი მტვრის ჭურვებს ისვრის. ეს ჭურვები ფრინველების ნისკარტიდან კონკურენტების მტვერს აგდებს

ზოგიერთი ბრაზილიური წითელი ყვავილისთვის, დამმტვერავი ფრინველები შესაძლოა სქესობრივი ბრძოლის ველად იქცნენ. Hypenia macrantha-ს ყვავილები იყენებენ მტვრის ძლიერ აფეთქებებს, რათა კოლიბრის ნისკარტიდან მეტოქე ყვავილების მტვერი ჩამოაგდონ და თავიანთით ჩაანაცვლონ, — იუწყებიან მკვლევრები კვლევაში, რომელიც ჟურნალ American Naturalist-ში გამოქვეყნდება. ამ ტაქტიკამ შესაძლოა გაზარდოს მამრობითი ყვავილის შანსი, რომ გააჩინოს თესლები მომდევნო მდედრობით ყვავილში, რომელსაც ფრინველი მოინახულებს. ... Read more

კომენტარები:

კომენტარები არ არის. იყავი პირველი